Kısa cevap: Agentic yapay zeka nedir?
Agentic yapay zeka (İngilizcede agentic AI), kendisine verilen bir hedefi gerçekleştirmek için adımları planlayan, gereken araçları ve sistemleri kullanan, ara sonuçları kontrol eden ve işi tamamlayan yapay zeka yaklaşımıdır. Bu şekilde çalışan yazılıma agent, Türkçede yapay zeka ajanı denir.
Bir asistana "bu teklifi özetle" dersiniz, özeti verir. Bir agent'a "gelen teklif talebini incele, fiyatı hesapla, teklifi hazırla ve onayıma sun" dersiniz; talebi okur, fiyat listesine ve müşteri kaydına bakar, teklifi hazırlar ve sizin onayınızı bekler.
Asistan, klasik otomasyon ve agent arasındaki fark
| Yapay zeka asistanı | Klasik otomasyon (RPA) | Yapay zeka agent'ı | |
|---|---|---|---|
| Ne yapar | Soruya cevap verir, metin üretir | Önceden çizilmiş adımları tekrarlar | Hedefe göre adımları kendisi planlar ve yürütür |
| Esneklik | Yüksek, ama işi kullanıcı yürütür | Düşük; akış değişince yeniden kurulur | Yüksek; farklı girdilere uyum sağlar |
| Sistemlerle bağlantı | Genellikle sınırlı | Ekran veya API üzerinden | Tanımlı araçlar ve API'ler üzerinden |
| Kontrol | Kullanıcıda | Akışın kendisinde | Yetki modeli, onay noktaları ve kayıtla |
Agent'lar klasik otomasyonun yerini tamamen almaz; kuralları net, hiç değişmeyen işler için klasik otomasyon hâlâ en basit yoldur. Agent, girdinin her seferinde biraz farklı olduğu, yorum ve karar gerektiren işlerde öne çıkar.
Bir yapay zeka agent'ı nasıl çalışır?
- 1Hedef: Agent'a yapılacak iş ve başarı ölçütü verilir.
- 2Planlama: Dil modeli işi adımlara böler; hangi bilgiye ve hangi sisteme ihtiyaç olduğunu çıkarır.
- 3Araç kullanımı: Agent, kendisine tanımlanan araçları çağırır. Bu araçlar bir veritabanı sorgusu, bir ERP veya CRM işlemi, doküman araması ya da e-posta taslağı olabilir. Bu yeteneğe tool calling denir; MCP (Model Context Protocol) gibi standartlar araçların agent'lara güvenli ve tutarlı şekilde bağlanmasını sağlar.
- 4Kontrol: Agent her adımın sonucunu değerlendirir, gerekirse planını günceller.
- 5Onay ve sonuç: Kritik adımlarda insan onayı bekler, işi tamamlar ve yaptığı her şeyi kayda geçirir.
Agentic mimari nedir?
Agentic mimari, kurumda çalışacak agent'ların yapısının baştan tasarlanmasıdır. Tek bir agent'ı denemek kolaydır; onu kurumun sistemlerinde güvenle çalıştırmak ise bir mimari kararı gerektirir. Bu tasarım şu soruları cevaplar:
- Hangi süreç agent'a devredilecek ve başarı nasıl ölçülecek?
- Tek bir agent mı, yoksa her biri bir alt görevden sorumlu birden fazla agent (multi-agent) mı?
- Agent hangi sistemlere, hangi yetkiyle bağlanacak?
- Hangi adımları kendi başına tamamlayacak, hangilerinde insan onayı bekleyecek?
- Hangi model kullanılacak; bulutta mı, kendi sunucularınızda mı çalışacak?
- Adımlar, araç çağrıları ve kararlar nasıl kaydedilecek ve izlenecek?
Kurumlarda agent kullanım alanları
- Satış: Teklif talebini okuyup fiyat listesi ve müşteri geçmişiyle teklif taslağı hazırlamak.
- Satın alma: Tedarikçi tekliflerini toplayıp karşılaştırmak, onay sürecini başlatmak.
- Finans: Faturaları sipariş ve irsaliyeyle eşleştirmek, farkları raporlamak.
- Müşteri hizmetleri: Talebi sınıflandırıp doğru ekibe yönlendirmek, cevap taslağını kaynaklarıyla hazırlamak.
- İK: Aday başvurularını kriterlere göre özetlemek, mülakat planlamasını hazırlamak.
- Raporlama: Birden fazla sistemden veri toplayıp haftalık yönetim raporunu hazırlamak.
Bu işlerin hepsi birden fazla sistemden bilgi gerektiriyor, kurallı kararlar içeriyor ve sık tekrarlanıyor. Bu tür işlerde agent, çalışanın zamanını hazırlıktan karara kaydırır.
Yetki, insan onayı ve kayıt
Agent'lar işlem yaptığı için güvenlik tasarımı mimarinin merkezindedir. İyi kurulmuş bir agentic mimaride şu ilkeler uygulanır:
- En az yetki: Agent yalnızca görevi için gereken araçlara ve verilere erişir.
- İnsan onayı: Gönderim, ödeme veya kayıt değişikliği gibi kritik adımlar onayla tamamlanır.
- Kayıt: Her adım, araç çağrısı ve karar kaydedilir; sonradan kimin neyi onayladığı görülebilir.
- Kademeli yetki: Agent önce gözetim altında çalışır; ölçülen performansa göre yetkisi genişletilir.
- Veri yerleşimi: Kişisel veya gizli veri işleyen agent'lar, KVKK gereksinimlerine göre kendi sunucularınızda çalışan modellerle kurulabilir.
Kurumda agentic yapay zekaya nasıl başlanır?
- 1Süreç seçin: Sık tekrarlanan, birkaç sisteme dokunan ve sonucu ölçülebilen tek bir iş seçin.
- 2Başarıyı tanımlayın: Süre, doğruluk ve maliyet için başlangıç değerlerini not edin.
- 3Mimariyi tasarlayın: Agent yapısını, sistem bağlantılarını, yetki ve onay noktalarını belirleyin.
- 4Gözetimli pilot yapın: Agent'ı gerçek verilerle, her adımı onaya bağlı şekilde çalıştırın.
- 5Ölçün ve genişletin: Sonuca göre yetkiyi ve kapsamı kademeli olarak artırın, yeni süreçlere taşıyın.
Palerion olarak kurumlar için agentic mimariyi tasarlıyor, agent'ları kurumun sistemlerine bağlı şekilde geliştiriyor ve canlıda işletiyoruz; ihtiyaca göre bulutta ya da tamamen kendi sunucularınızda.
Agentic Yapay Zeka ve Agentic Mimari
Agentic Mimari Çalışması ile başlayalım
Agent'a uygun süreçlerinizi çıkardığımız; ilk agent için mimariyi, sistem bağlantılarını ve onay noktalarını tasarladığımız başlangıç çalışması.
Sık sorulan sorular
Agentic yapay zeka nedir?
Agentic yapay zeka, bir hedef için adımları planlayan, gereken araçları ve sistemleri kullanan, sonucu kontrol edip işi tamamlayan yapay zeka yaklaşımıdır. Bu şekilde çalışan yazılıma agent ya da yapay zeka ajanı denir.
Yapay zeka agent'ı ile chatbot arasındaki fark nedir?
Chatbot soruya metinle cevap verir. Agent ise hedefe ulaşmak için birden fazla adım atar: veri toplar, sistemlerde işlem yapar, sonucu kontrol eder ve gerektiğinde onay ister.
Agentic mimari nedir?
Agentic mimari, kurumda çalışacak agent'ların yapısının tasarımıdır: hangi işi hangi agent'ın yapacağı, hangi sistemlere hangi yetkiyle bağlanacağı, nerede insan onayı bekleneceği, adımların nasıl kaydedileceği ve başarının nasıl ölçüleceği.
MCP nedir, agent'larla ilişkisi ne?
MCP (Model Context Protocol), yapay zeka modellerinin araçlara ve veri kaynaklarına standart bir yolla bağlanmasını sağlayan açık bir protokoldür. Agent'ların kurum sistemlerine tutarlı ve yetkisi tanımlı şekilde bağlanmasını kolaylaştırır.
Agent'lar kendi sunucularımızda çalışabilir mi?
Evet. Verinin kurum içinde kalması gereken süreçlerde agent'lar, kendi sunucularınızda çalışan açık kaynak dil modelleriyle kurulabilir.
İlgili çözümler